Preispitivanje američke vojne strategije posle rata s Iranom – mogu li SAD protiv Kine

Poslednjih nekoliko dana u SAD se rasplamsala debata o dometima američke vojne moći i o tome da li, nakon gorkih iskustava iz rata sa Iranom, SAD zaista mogu sebi da dozvole vojni sukob sa Narodnom Republikom Kinom, koju smatraju svojim najvećim geopolitičkim protivnikom.

Američki predsednik Donald Tramp je, paralelno sa potpisivanjem memoranduma o razumevanju sa Iranom, inicirao sprovođenje Zakona o proizvodnji za potrebe odbrane, koji daje posebna ovlašćenja kompanijama koje rade za vojsku, pravdajući taj postupak ograničenošću proizvodnih kapaciteta i krhkim lancima snabdevanja.

Kineske vojne vežbe oko Tajvanskog moreuza (arhivska fotografija)

Ta činjenica potvrdila je izveštavanje mnogih medija iz prethodnih meseci da su SAD u ratu u Persijskom zalivu do te mere istrošile svoje zalihe protivvazdušnih raketa i krstarećih projektila da ne samo što nisu u stanju da nastave borbe sa Iranom, već je i njihova sposobnost da na Dalekom istoku odgovore na eventualnu vanrednu situaciju oko Tajvana ozbiljno ugrožena.

Ovde, naravno, treba uzeti u obzir i to da su tokom sukoba sa Iranom sa Dalekog na Bliski istok, pored protivvazdušnih i protivraketnih baterija, upućivani i američki vojni brodovi i jedinice marinaca, što znači da je, pored trošenja municije, došlo i do velikog naprezanja ljudstva i opreme.

Ipak, američki vojni analitičari sada ističu da je rat protiv Irana ukazao na probleme mnogo dubljeg i trajnijeg karaktera od nedostatka municije i zamora ljudstva.

Naime, Iran je pogodio i učinio beskorisnim ili suviše opasnim za stacioniranje ljudstva i skupe opreme čak 16 američkih baza u zalivskim zemljama, Siriji i Jordanu, pa se sada nameće pitanje da li vojna uporišta SAD u Republici Koreji i na takozvanom “prvom lancu ostrva” (Japan, Tajvan, Filipini), koja su fizički blizu kineske obale, mogu da opstanu u slučaju eventualnog rata sa NR Kinom.

Posebno kada se ima u vidu činjenica da ona ima višestruko veći potencijal od Irana kada su u pitanju raketno oružje i dronovi, te da poseduje neuporedivo brojniju, noviju i moćniju mornaricu i vazduhoplovstvo.

O tome su ovih dana, u organizaciji američkog Kvinsi instituta, debatovali tamošnji vojni analitičari.

Mogu li SAD da se suprotstave Kini u slučaju sukoba oko Tajvana

Odgovor je da je verovatnoća da američka utvrđenja u Istočnoj Aziji prežive bombardovanje od strane Narodnooslobodilačke armije Kine vrlo mala, i da, čak i ako nastave da donekle funkcionišu, ne mogu da budu dovoljno korisna – čak i kada se uzme u obzir navodna spremnost saveznika Vašingtona, Japana, da se aktivno uključi u odbranu Tajvana.

Vojne vežbe kineske vojske oko Tajvana (arhivska fotografija)

Politikolog i vojni analitičar Dženifer Kavano iz američkog tink-tenka “Defens prioritiz” (Odbrambeni prioriteti) smatra da vojska SAD treba da se povuče iz pomenutih zemalja, odnosno regiona, i da u slučaju sukoba oko Tajvana ili Južnog kineskog mora eventualno pokuša da Kini parira angažovanjem vojnih efektiva sa takozvanog drugog lanca ostrva (Guam, Sajpan, Karolinška ostrva), kao i korišćenjem luka i aerodroma (sa strateškim bombarderima) u Australiji, pa čak i baze “Dijego Garsija”, koja se nalazi duboko u Indijskom okeanu.

To bi, međutim, ozbiljno ograničilo broj i trajanje akcija američkog vazduhoplovstva i zakomplikovalo logistiku, jer bi podrazumevalo više punjenja letelica gorivom u vazduhu.

Kavano zaključuje da su u novonastalim uslovima isturene baze (poput onih u Japanu i na Filipinima) mnogo manje isplative i da nose znatno više rizika nego ranije, u vreme kada nisu postojali jeftini dronovi velikog dometa i kada Kina nije posedovala precizne krstareće i hipersonične rakete.

Da li SAD treba da odustanu od vojnog angažovanja na strani Tajvana

Štaviše, Kavano smatra da je jedna od velikih pouka iz rata sa Iranom i to da, uprkos svojoj moći, američka vojska u eventualnom sukobu sa Kinom može pretrpeti velike gubitke. Zbog toga bi, veruje ona, i sama politika vojnog mešanja, odnosno intervencije na strani Tajvana, trebalo da bude preispitana.

Ona, naime, strahuje od scenarija u kojem bi, s obzirom na velike materijalne rezerve koje poseduje Kina i njenu geografsku blizinu, američka vojska nakon određenog perioda borbi ostala bez municije i zaliha, slično kao u ratu sa Iranom, i potom prepustila Tajvan na milost i nemilost Pekinga, čime bi se obesmislile sve žrtve i celokupno angažovanje SAD.

Može li iranski način ratovanja biti uzor američkoj vojsci

S druge strane, vojna analitičarka Keli Grieko iz tink-tenka Centar Stimson u Vašingtonu smatra da bi američka vojska trebalo da uči od Irana, odnosno da se rukovodi njegovim primerom odbrane protiv SAD i Izraela, jer je Teheran uspeo da osujeti dominaciju američkog vazduhoplovstva na nižim visinama i tako zadrži kontrolu nad Ormuzskim moreuzom.

Pouka iz rata sa Iranom, šta američka vojska može da nauči – povlačenje iz blizine Kine

Zahvaljujući tome, Iran je uspeo da prouzrokuje ozbiljan trošak američkoj i svetskoj ekonomiji i na taj način primorao Vašington na potpisivanje mira.

Razlog za ovakvo tumačenje jeste to što će, po Grieko, u slučaju sukoba sa Kinom, američka vojska verovatno delovati kao branilac Tajvana i zaštitnik statusa kvo, odnosno biti u defanzivnoj ulozi, u kakvoj je bio Iran.

Teheran je, smatra ona, pokazao kako branilac može efikasno da nanese teške gubitke napadaču i spreči ga da ostvari ciljeve, čak i kada je ovaj nadmoćan.

Postepeno odustajanje od ambicije globalne hegemonije

Rasprava među američkim vojnim analitičarima tako je, čini se, postepeno prešla sa pitanja da li SAD mogu da vode rat na više bojišta istovremeno (na primer, u Evropi, na Bliskom i Dalekom istoku), što je bilo aktuelno nakon početka sukoba u Ukrajini zbog velikih materijalnih i finansijskih izdvajanja Vašingtona u korist Kijeva, na pitanje da li SAD uopšte mogu da se nose i sa jednim protivnikom kakav je Kina.

Ta promena težišta debate ukazuje na rast svesti o nedovoljnim proizvodnim kapacitetima SAD i celog političkog Zapada, koje su razotkrili sukobi sa Rusijom i Iranom.

Ona, takođe, ukazuje na postepeno slabljenje ambicije globalne dominacije, bar kod jednog dela realističnijih vojnih analitičara i politikologa u Vašingtonu.

Slabljenju želje za vojnim sukobom sa Kinom u cilju njenog obuzdavanja i očuvanja dominantnog vojno-političkog položaja u svetu doprinosi i sve dublja svest u Vašingtonu da je Kina daleko odmakla ne samo u proizvodnim kapacitetima i finansijskoj moći, već i u stepenu tehnološkog razvoja.