Nismo isti kao pre 100 godina – otkrivene promene u obliku ljudske lobanje

U proteklih 100 godina, forenzičari su ustanovili da su glave Japanaca postale okruglije, sa užim jagodicama, širom gornjom vilicom i vitkijim, istaknutijim nosevima.

Iako se promene van Japana mogu razlikovati, opšti trend je verovatno uobičajen širom sveta, napominje dr Šiori Usui iz Nacionalnog forenzičkog istraživačkog instituta u Čibi, u Japanu.

„Logično je da se slične morfološke promene dešavaju širom sveta, kako se način života globalno modernizuje.“

Šta otkrivaju CT analize lobanja

Naučnici često koriste merenja ljudskih ostataka iz 19. i početka 20. veka kao reference za „moderne“ ljude, objašnjava dr Usui. Ali znamo da su ljudi danas generalno viši i krupniji nego pre jednog veka, što je u velikoj meri posledica promena u njihovom opštem zdravlju, ishrani i okruženju.

Usui i njene kolege pretpostavljaju da bi isti faktori mogli imati uticaja i na oblik glave.

Da bi to ustanovili, istraživači su izvršili kompjuterizovanu tomografiju (CT) lobanja 34 muškarca i 22 žene koji su umrli prirodnom smrću između 1900. i 1920. godine. Njihova tela su donirana Medicinskom fakultetu Univerziteta u Kjotu na disekciju, a kasnije su postala primerci skeleta u muzeju.

Tim je takođe prikupio CT snimke 29 muškaraca i 27 žena koji su umrli između 2022. i 2024. godine. Njihova tela su podvrgnuta obdukciji – sve češća praksa u Japanu koja je dovela do velike „virtuelne kolekcije skeleta“, kaže Usui.

Promenio se oblik glave, oblika jagodica, nosa i gornje vilice

Istraživači su koristili 161 orijentir na tri-de slikama lobanja da bi izmerili oblik, pronalazeći suptilne – ali relativno konzistentne – promene tokom vremena.

Primetno je da su ljudi postali brahicefalniji, što znači da su njihove lobanje uglavnom izgubile ovalni oblik koji su nekada imale kada su glave bile duže od spreda do nazad i uže od uha do uha na prelazu iz 19. u 20. vek.

Iako se to poklapa sa onim što su drugi naučnici već uvideli na osnovu živih ljudi, CT skeniranje pokojnika otkrilo je više drugih razlika – što je bilo prilično iznenađenje, naglašava Usui.

Pored drugačijeg oblika jagodica, nosa i gornje vilice, na primer, čela su postala kraća – počinju od više tačke na licu – i malo više udubljena tokom vremena, izveštava tim. A koštane izbočine iza ušiju, poznate kao mastoidni proces, postale su veće i isturenije.

Promene deluju previše skorašnje da bi bile rezultat genetske evolucije, navodi dr Usui. Umesto toga, verovatno su rezultat uticaja načina života poput boljeg opšteg zdravlja i ishrane tokom detinjstva i konzumiranja mekše hrane koja zahteva manje žvakanja.

Razlike među polovima i izazovi za nauku

Razlike između muškaraca i žena su veće nego što su bile pre 100 godina, otkrio je tim, pri čemu muške lobanje imaju jače obrve, veće mastoidne površine i isturenija lica nego ženske lobanje.

Istraživače iznenadile uočljivije razlike lobanja muškaraca i žena

„Ovo je bio zapanjujući i neočekivan rezultat za nas“, naglašava Usui, čiji je tim smatrao da bi konvergencija načina života između muškaraca i žena dovela do manje fizičkih razlika. „Očekivali smo da vidimo više ‘neutralnih’ struktura lica. Međutim, naša analiza je otkrila suprotno: polni dimorfizam se zapravo povećao.“

Američka studija iz 2024. godine nagovestila je slične promene na licima muškaraca i žena tokom vremena. Ali druga, ranija američka studija, objavljena 2000. godine, ukazala je na suprotnu promenu u opštem obliku glave – više ovalnog nego okruglog – u poslednjih 100 godina.

To bi moglo biti zbog tehnoloških ograničenja u ranijim radovima, ali i zbog efekata etničkih promena koje su rezultat imigracije velikih razmera u američkoj populaciji.

Potrebno ažuriranje standarda

„Nadamo se da ćemo videti više globalnih studija kako bismo razumeli kako su se različite populacije jedinstveno prilagodile brzoj modernizaciji našeg okruženja“, kaže Usui.

Za Frančeska Kapela sa Univerziteta u Palermu, u Italiji, studija naglašava da se čak ni relativno skorašnje ljudske populacije ne fiksiraju na određenoj fizičkoj normi, već nastavljaju da se menjaju.

„Ovo pokreće važna pitanja o međusobnom delovanju genetike i okoline – posebno kod osobina koje su se tradicionalno smatrale relativno stabilnim, poput biomorfologije kostiju“, napominje Kapela.

Nalazi ukazuju na to da bi naučnici trebalo da razmotre ažuriranje svojih standarda za identifikaciju ljudskih ostataka, smatra Kimberli Plomp sa Univerziteta Filipina u Dilimanu.

„Ako su se lobanje današnjih ljudi, a potencijalno i druge kosti, značajno promenile u morfologiji u tako kratkom vremenskom periodu, to bi moglo značiti da metode koje koristimo više nisu toliko tačne koliko pretpostavljamo“, napominje Plompova. „Ovo je od suštinskog značaja za biološku i forenzičku antropologiju.“