Već 27 godina Prizrenci tuguju za zavičajem

Četrnaestog juna navršava se 27 godina od progona srpskog življa s područja prizrenske opštine 1999. Bio je ponedeljak, lep i sunčan dan, ali tužan za Srbe iz drevnog carskog Prizrena. Ulice su bile pune izbezumljenih ljudi, koji su iz časa u čas pristizali iz svih delova grada i okolnih seoskih naselja. Čuo se plač dece i žena. Okupljeni su pitali jedni druge kada će i da li će morati da napuste svoja vekovna ognjišta. Negde oko podneva okupljenim Srbima obratili su se tadašnji predsednik Skupštine opštine Prizren Ljubiša Stevanović i episkop raško-prizrenski Artemije rečima: „Pristigli pripadnici Kfora obavestili su nas da nisu u stanju da obezbede srpski živalj Kosova od pripadnika takozvane oslobodilačke vojske koji su nakon odlaska srpske vojske i policije počeli da sa okolnih brda i iz šuma silaze u grad naoružani do zuba.”

Pošto im niko nije garantovao bezbednost, kolona Srba duga od oko dva kilometra počela je da napusta grad. Uplašeni Srbi krenuli su ka Brezovici, da bi preko Štrpca, Uroševca i Prištine stigli do centralne Srbije.

U gradu u kojem je živelo oko 12.000 srpskih duša ostalo je njih oko 300. Jedan broj njih ostao je u svojim kućama i stanovima, dok su drugi spas potražili u prizrenskoj bogosloviji „Kirilo i Metodije”. Naoružani pripadnici OVK, u prisustvu Kfora, počeli su da zaposedaju srpske kuće i stanove. Već narednog dana, na zgradama svih državnih institucija vijorile su se albanske zastave.

Započela je prava hajka na Srbe koji su, po cenu života, ostali u rodnom gradu. Ubistva i kidnapovanja otpočela su već 21. juna, kada su u svojoj kući zaklani Panta Filipović i Marica Stamenković. Samo nekoliko dana kasnije ubijen je u svom stanu Milorad Cucurević, dok je njegova supruga pronađena obešena u podrumu zgrade u kojoj su stanovali. Ista sudbina zadesila je i Krstu Jovanovića i njegovu suprugu Gordanu, kao i Čedomira Babarogića sa suprugom Olgom. U svom domu ubijen je i Dragan Šundrić, a Jezdimir i Đurka Nešić zaklani su, takođe u svojoj kući. I tako redom, svakog dana…

Od 21. juna pa sve do kraja avgusta 1999. godine u Prizrenu je ubijeno ili kidnapovano više od šezdeset srpskih duša. Zločin koji se dogodio u selu Dojnice, nadomak Prizrena jasno pokazuje da je plan albanskih zlikovaca bio da unište i pobiju sve što je srpsko. U ovom selu 27. juna, usred bela dana, ubijeno je 16 Srba koji su ostali da sačuvaju svoje kuće. Na najsvirepiji način ubijeno je četvoro članova porodice Stojković, troje Stevanovića, po dvoje iz porodica Spasić, Radivojević, Đekić i Antić i jedan član porodice Nikolić. Za sva ova zlodela još niko nije odgovarao.

Na području prizrenske opštine do juna 1999. godine živela su 170.574 stanovnika – 132.423 Albanca, oko 12.000 Srba, 19.343 muslimana, 7.144 Turčina., 3.976 Roma i oko 13.000 pripadnika ostalih nacionalnosti. Prema najnovijim podacima, u ovoj opštini danas je nastanjeno više od 225.535 stanovnika, od kojih svega osamdesetak Srba. U samom gradu živi petnaestak srpskih duša, na području Sredačke župe, podno Šar-planine, četrdesetak i u povratničkom selu Novake, kod Prizrena, dvadesetak. S područja prizrenske opštine tokom 1999. godine proterano je više od 31.328 Srba i nealbanaca, a iz čitave južne srpske pokrajine preko 220.000. Za proteklih 27 godina u južnu srpsku pokrajinu vratilo se jedva dva odsto proteranih, mahom ljudi u poodmaklim godinama.

Srpski živalj iz ove pokrajine i dalje odlazi. Svakodnevna zastrašivanja, pljačke, paljenje srpskih kuća, hapšenja nevinih Srba, preuzimanje javnih preduzeća od strane albanskih vlasti iz godine u godinu pospešuju iseljavanje.

Ipak, proterani Srbi nisu zaboravili zavičaj. Ne prođe nijedan verski praznik, a da se ne okupe. U Prizrenu se često organizuju brojna kulturna događanja – kako u prizrenskoj bogosloviji, koja je marta 2004. godine do temelja spaljena i porušena, a 2011. obnovljena, tako i u porti manastira Svetih arhangela, koji je doživeo istu sudbinu.

Miroslav Todorović,

Beograd/Prizren