Dik Van Dajk pripisuje dugovečnost jednoj navici – a nauka to potvrđuje
Legendarni američki glumac i komičar Dik Van Dajk, poznat po klasicima poput Mary Poppins i Chitty Chitty Bang Bang, proslavio je 13. decembra 2025. godine stoti rođendan. (Hvala svima koji su nam pisali u komentraima da smo u prvoj verziji napisali pogrešnu godinu, odnosno 2026)
Omiljeni glumac svoju izvanrednu dugovečnost pripisuje pozitivnom stavu prema životu i činjenici da se nikad ne ljuti.
Iako dugovečnost, naravno, zavisi od brojnih faktora – uključujući genetiku i stil života – postoji naučna osnova za Van Dajkove tvrdnje.
Pozitivne emocije i dug život
Brojna istraživanja pokazuju da održavanje niskog nivoa stresa i optimističan pogled na život imaju korelaciju sa dugovečnošću.
Na primer, u ranim 1930-ima istraživači su zamolili grupu od 678 mladih časnih sestara da napišu autobiografiju kada su ušle u samostan. Šezdeset godina kasnije, njihovi radovi su analizirani i upoređeni sa dugoročnim zdravstvenim ishodima.
Istraživanje je pokazalo da su žene koje su u mladosti izražavale više pozitivnih osećanja (poput zahvalnosti umesto ogorčenosti) živele u proseku deset godina duže od onih čiji su tekstovi imali negativniji ton.
Slična britanska studija pokazala je da optimisti žive između 11% i 15% duže od pesimista, dok istraživanje iz 2022. godine, obuhvatajući oko 160.000 žena, ukazuje da su optimistične žene verovatnije doživele 90. godinu života.
Zašto bes ubrzava starenje
Jedno objašnjenje ovih rezultata odnosi se na uticaj ljutnje na srce. Ljudi koji su pozitivni ili optimistični bolje kontrolišu svoju ljutnju, što je važno jer bes izaziva lučenje adrenalina i kortizola, glavnih hormona stresa, posebno kod muškaraca. Čak i kratki ispadi besa mogu negativno uticati na kardiovaskularno zdravlje.
Hronični stres i bes povećavaju rizik od srčanih bolesti, moždanog udara i dijabetesa tipa 2, bolesti koje čine oko 75% prerane smrtnosti. Dakle, Van Dajkova tvrdnja da se ne ljuti možda jeste jedan od razloga njegove dugovečnosti.
Postoji i ćelijsko objašnjenje: stres utiče na skraćivanje telomera, zaštitnih kapica na krajevima hromozoma koje čuvaju DNK u našim ćelijama. Kako starimo, telomeri postaju kraći, a ćelijama teže da se dele i obnavljaju. Stres i nekontrolisana ljutnja ubrzavaju ovaj proces, dok meditacija i tehnike smanjenja stresa mogu pomoći u očuvanju dužine telomera, piše Science Alert.
Praktikujte pozitivne navike
Optimisti su takođe skloniji zdravim navikama, kao što su redovno vežbanje i zdrava ishrana, što dodatno podržava dug život. Čak i sam Dik Van Dajk i danas pokušava da vežba najmanje tri puta nedeljno.
Ako želite da živite dugo kao Van Dajk, naučnici savetuju da kontrolišete stres i bes. Suprotno popularnom verovanju, pokušaji “ispuštanja” besa – udaranjem džaka, vrištanjem u jastuk ili trčanjem dok osećaj ne prođe – zapravo ne pomažu i dodatno opterećuju srce. Bolje funkcionišu tehnike smirivanja: usporeno disanje, brojanje u sebi, joga ili meditacija.
Takođe, vežbanje prisustva u trenutku – svesno uživanje u svakodnevnim aktivnostima i trenucima sa voljenima – može poboljšati pozitivne emocije. Za odrasle, “igra” znači raditi nešto što jednostavno prija i zabavlja, bez posebnog cilja, što dodatno podiže raspoloženje i podržava zdravlje.
Na kraju, Dik Van Dajkov savet je jasan: upravljajte besom, njegujte optimizam i pravite prostor za pozitivne emocije – to ne samo da pomaže vašem zdravlju, već i može produžiti život.
Srbija u drugom šeširu pred žreb za Svetsko prvenstvo: IHF dodelio specijalne pozivnice
Svetsko prvenstvo za muškarce u rukometu održaće se u Nemačkoj od 13. do 31. januara 2027. godine.
Ukupno 32 nacionalna tima, podeljena u osam grupa po četiri selekcije će se boriti za svetski tron, a savet IHF-a dodelio je Turskoj i Saudijskoj Arabiji specijalne pozivnice za učešće na šampionatu.
– Odluka o dobitnicima vajld-karti za velika takmičenja donosi se uzimajući u obzir širi doprinos nacionalnih federacija rastu i vidljivosti rukometa, ali i razvoju ovog sporta širom sveta. Za izdanje 2027. godine, IHF je primio 13 prijava za dva dostupna mesta, što potvrđuje veliko globalno interesovanje za učešće na najvećem muškom rukometnom turniru. Turska će prvi put u istoriji nastupiti na Svetskom prvenstvu za rukometaše. Evropska selekcija sada će imati priliku da nastavi svoj razvoj na svetskoj sceni i odmeri snage sa najjačim reprezentacijama međunarodnog rukometa. Očekuje se da će nastup Turske imati veliki odjek i van terena, imajući u vidu da u Nemačkoj, zemlji domaćinu, živi oko 3,5 miliona ljudi turskog porekla, koji će sa velikim interesovanjem pratiti debi svoje reprezentacije na turniru. Saudijska Arabija, s druge strane, ostaje jedna od vodećih zemalja u razvoju rukometa u Aziji. Njeno uključivanje u takmičenje odražava i sportski profil reprezentacije i kontinuirani napredak rukometa u toj zemlji. Saudijska Arabija se vraća na svetsku scenu i zabeležiće svoj 11. nastup na Svetskom prvenstvu, nakon što je poslednji put učestvovala 2023. godine. Reprezentacija je postepeno gradila svoj međunarodni profil i iskoristiće turnir kao važnu priliku da nastavi napredak na najvišem nivou – saopštio je IHF.
Žreb za Svetsko prvenstvo 2027. na programu je u sredu od 18 časova u Minhenu, a Srbija se nalazi u drugom šeširu, u kojem su još i selekcije Francuske, Slovenije, Norveške, Španije, Italije, Farskih Ostrva i Severne Makedonije.
Ostali šeširi:
Prvi šešir: Danska, Nemačka, Hrvatska, Island, Portugalija, Švedska, Egipat i Argentina;
Treći šešir: Grčka, Poljska, Brazil, Bahrein, Tunis, Zelenortska Ostrva, Čile i SAD;
Četvrti šešir: Katar, Kuvajt, Japan, Alžir, Angola, Urugvaj, Turska i Saudijska Arabija.
Prvenstvo u Nemačkoj je kvalifikaciono za Olimpijske igre u Los Anđelesu. Neophodno je da Srbija bude u prvih devet mesta, ne bi li zborili plasman na kvalifikacijske turnire za Olimpijadu.
U Muzeju savremene umjetnosti od 12. juna izložba “Zagrijavanje”
U petak, 12. juna u 20.00 časova, u Galeriji Plus, izložbeno-prodajnom salonu Muzeja savremene umjetnosti Republike Srpske, biće otvorena samostalna izložba mlade umjetnice Maje Milunović pod nazivom “Zagrijavanje”.
Izložba “Zagrijavanje” (foto: Muzej savremene umjetnosti Republike Srpske)
Samostalna izložba “Zagrijavanje” predstavlja Maju Milunović, dobitnicu Nagrade Muzeja savremene umjetnosti Republike Srpske za najbolje radove na “Godišnjoj izložbi radova studenata” Akademije umjetnosti Univerziteta u Banjaluci 2025. godine na odsjeku Grafički dizajn. Ovom nagradom Muzej već dvadeset šest godina prepoznaje i podržava mlade autore koji na završnici studija pokazuju jasan potencijal za razvoj samostalnog vizuelnog izraza i promišljenog umjetničkog djelovanja.
Izložba “Zagrijavanje” predstavlja autorski projekat Maje Milunović, u kojem grafički dizajn tretira kao sredstvo savremenog umjetničkog izraza. Polazeći od teme globalnog zagrijavanja i njegovih posljedica po život na Zemlji, izložba kroz ilustracije, prostornu instalaciju i video-animaciju ukazuje na probleme zagađenja, klimatskih promjena, gubitka biodiverziteta, topljenja glečera, ugroženosti okeana i nagomilavanja plastičnog otpada.
Kroz vizuelno snažan i istraživački utemeljen pristup, Maja Milunović povezuje elemente grafičkog dizajna, ilustracije i ekološki angažovanog umjetničkog promišljanja. Njen rad upozorava na alarmantno stanje planete, ali istovremeno pokazuje kako savremeni grafički dizajn može biti aktivan prostor društvene odgovornosti, kritičkog mišljenja i umjetničkog djelovanja.
Kustoskinja izložbe je Žana Vukičević, viši kustos Muzeja savremene umjetnosti Republike Srpske.
Izložba će biti otvorena do 12. jula 2026. godine.
Zvanično otvorena biciklistička staza “Điro di `ćiro` Sarajevo-Pale”
Na lokalitetu zaobilaznica-vidikovac danas je zvanično otvorena biciklistička staza “Điro di `ćiro` Sarajevo-Pale” koja predstavlja važan korak ka razvoju aktivnog turizma u ovom dijelu Republike Srpske i BiH.
Otvorena biciklistička staza “Điro di `ćiro` Sarajevo-Pale”Foto: SRNA
Susret biciklista sa Pala i Sarajeva na zaobilaznica-vidikovac označio je otvaranje staze.
Otvaranju su prisustvovali šef Delegacije EU u BiH Luiđi Soreka, gradonačelnik Istočnog Sarajeva Ljubiša Ćosić, gradonačelnik Sarajeva Samir Avdić, načelnici Pala Dejan Kojić, Istočnog Starog Grada Bojo Gašanović, Starog Grada Irfan Čengić i predstavnici biciklista Milan Božić i Nermin Iković.
Među okupljeni su i članovi biciklističkih klubova iz Republike Srpske i Federacije BiH.
Izgradnju biciklističke staze “Điro di `ćiro` Sarajevo-Pale” finansirala je EU sa 2,3 miliona evra bespovratnih sredstava u okviru kontinuirane podrške održivom turizmu u BiH, s ciljem promocije zdravijeg načina života građana.
Izgradnja biciklističke staze uključivala je sanaciju devet tunela, dva mosta, jednu obilaznicu, te postavljanje saobraćajne signalizacije i zaštitne ograde.
Projekat je realizovan u saradnji sa gradovima Istočno Sarajevo i Sarajevo, te opštinama Pale, Istočni Stari Grad i Stari Grad.
Ruta biciklističke staze “Điro di `ćiro` Sarajevo-Pale” počinje od sarajevske Vijećnice, prolazi kroz pješačku zonu Dariva, te se povezuje sa trasom uskotračne željeznice u blizini lokacije “Vrelo života”, a krajnja tačka trase je kod stare željezničke stanice Pale.
Obilježeno 17 godina rada Autoputeva Republike Srpske; Glavni cilj spojiti Banjaluku i Beograd
Preduzeće Autoputeva obilježilo je 17 godina preduzeća, te tok prilikom predstavili novi vizuelni identitet, odnosno logo i internet stranicu.
Obilježeno 17 godina rada Autoputeva Republike SrpskeFoto: RTRS
Višković je u obraćanju, između ostalog, rekao da je jedan od glavnih ciljeva auto-putem spojiti Banjaluku i Beograd, što je nacionalni interes.
Predsjednik Vlade Srpske Savo Minić je istakao da su auto-putevi ogledalo svake države, te istakao značaj auto-puta 9. “januar”, kao i izgradnje auto-puta Banjaluka-Prijedor, te auto-puta od Banjaluke do Beograda.
– Dobrim putevima se ljudi vraćaju. Dobri putevi podrazumijevaju sigurnost i to ne samo sigurnost u saobraćaju nego i sigurnost kada su u pitanju investicije – istakao je Minić i rukovodstvu čestitao 17 godina rada.
Ministar saobraćaja i veza Republike Srpske Zoran Stevanović izjavio je da je cilj oživljavanje svih gradilišta auto-puteva u Srpskoj i da bude omogućena veza auto-putem od Prijedora do Rače, odnosno do Beograda.
Stevanović je rekao da mu je želja da se ubrza izgradnja brze saobraćajnice Bijeljina-Zvornik-Konjević Polje, pa dalje prema Sokocu.
Obilježeno 17 godina rada Autoputeva Republike Srpske (Foto: RTRS)
Osim rukovodstva preduzeća svečanosti u hotelu “Bosna” prisustovali su brojni ministri, kao i zvanice iz javnog, političkog i društvenog života.
Matiji Bećkoviću uručena Puškinova medalja za životno djelo
Srpskom akademiku Matiji Bećkoviću uručena je danas u Novom Sadu prestižna književna nagrada, Puškinova medalja za 2024. godinu, koju Međunarodni slovenski forum “Zlatni vitez” dodjeljuje najznačajnijim piscima sa slovenskog jezičkog područja za životno djelo.
Matija BećkovićFoto: SRNA
U Sali za sjednice Matice srpske održan je svečani program uručenja nagrada Međunarodnog slovenskog foruma umjetnosti “Zlatni vitez” iz Rusije. Uručene su statue “Zlatni vitez2 Vladimiru Kršljaninu i Mili Milosavljević, dok je Zlatnu diplomu dobio Radisav Јevrić.
Organizatori programa bili su Matica srpska i Biblioteka Matice srpske, a svečanosti je prisustvovao veliki broj posjetilaca.
Na samom početku prisutnima se obratio prof. dr Dragan Stanić, predsednik Matice srpske. Nikolaj Burljajev, predsjednik Međunarodnog slovenskog foruma umetnosti “Zlatni vitez”, velikan filmske umjetnosti, pisac, reditelj, član Odbora za kulturu Ruske Dume, član Patrijaršijskog savjeta za kulturu Ruske pravoslavne crkve, kao i pokretač i rukovodilac Kulturnog fronta Rusije, uručio je priznanja srpskim dobitnicima.
Veliko književno priznanje, Puškinova medalja za 2024. godinu, koju Međunarodni slovenski forum “Zlatni vitez” dodjeljuje najznačajnijim piscima sa slovenskog jezičkog područja za životno djelo, pripalo je srpskom akademiku Matiji Bećkoviću.
Nagradu “Zlatni vitez” za publicistiku dobio je gospodin Vladimir Kršljanin, diplomata, pjesnik, političar i naučni radnik.
Nagrada mu je pripala za knjigu “Novi svet”, koju je na ruskom jeziku objavila izdavačka kuća “Balkanski diplomat”. U ime laureata nagradu je primio gospodin Dušan Opačić.
Statua “Zlatnog viteza” za izuzetan doprinos medijskoj afirmaciji Foruma “Zlatni vitez” pripala je novinarki Mili Milosavljević.
Za poseban doprinos kulturnoj saradnji među slovenskim narodima Zlatnu diplomu Foruma “Zlatni vitez” dobio je Radisav Јevrić, reditelj i pisac iz Crne Gore.
Proslavljena glumica Ivana Žigon, potpredsjednica Međunarodnog foruma “Zlatni vitez”, na ruskom jeziku je pročitala pjesmu “Vera Pavladoljska” akademika Matije Bećkovića, uz klavirsku pratnju Marije Andrejeve. Program je vodila dr Milena Kulić.
Basketaši Srbije pobijedili Francusku i osvojili bronzanu medalju na SP u Varšavi
Basket 3×3 reprezentacija Srbije osvojila je bronzanu medalju na Svjetskom prvenstvu u Varšavi, pošto je večeras u meču za treće mjesto savladala Francusku rezultatom 20:19.
Basketaši Srbije (foto: EPA/Piotr Nowak)
Za selekciju Srbije igrali su Nemanja Barać, Andreja Milutinović, Nenad Nerandžić i Strahinja Stojačić.
Srbija je u polufinalu poražena od Letonije 20:19 posle produžetka, dok je Francuska izgubila od Njemačke 19:18.
U grupnoj fazi Srbija je pobijedila Madagaskar (21:14), Španiju (16:12), Australiju (20:16) i Austriju (21:11), a u četvrtfinalu Holandiju (21:19).
BDP otvorilo letnju scenu predstavom “Naši roditelji”
Beogradsko dramsko pozorište, otvorilo je sezonu na letnjoj sceni. Predstava „Naši Roditelji” u režiji Patrika Lazića, istražuje pitanja ljubavi, porodice, starenja i straha od samoće.
Na luskuznom brodu koji plovi po grčkim ostrvima, među putnicima su i tri para. U kabinama, njih šestoro se suočava sa pitanjima koja ih muče, da li su postigli ono što su želeli i da li će imati nekoga sa kim će dočekati kraj života.
„Mislim da je super priča, svi smo likovi na kruzeru gde se dešavaju razne stvari. Nekako smo dosta istraživali o tome i vidimo te parove, svako je zatvoren svojoj kabini, tu na kruzeru”, rekao je Amar Ćorović,glumac
„To su sve parovi koji očekuju dete ili žele dete, te i razni odnosi prema tom detetu, prema toj želji, prema nastojanju da se dobije dete, da se ostavi porod iza sebe”, rekao je Ivan Tomić,glumac.
Inspirisan sopstvenim životom, reditelj briše granicu između lične ispovesti i pozorišne fikcije.
“Mislim da je neuporedivo kakav efekat na publiku ima nešto što je toliko lično i važno, intimno važno umetniku da se to svakako preliva na publiku. Vvažna jedna mudrost koju ja kao umetnik istražujem već godinama, a to je kako nešto što je lično i intimno postaje nešto što se tiče većeg broja ljudi”, istakao je Patrik Lazić, reditelj i scenarista.
Tokom letnje sezone, predstava „Naši roditelji” imaće još devet izvođenja, od kojih je poslednje 28. juna.
Džinovska škorpija sa kleštima dugim 16 centimetara vladala je kopnom i vodama pre 415 miliona godina
Novo istraživanje pokazalo je da misteriozni fosili iz Engleske i Velsa pripadaju najvećoj poznatoj škorpiji svog vremena, dugačkoj oko jedan metar, koja je živela u doba kada su ostale kopnene životinje bile znatno manje.
Najveća poznata škorpija na svetu živela je pre oko 415 miliona godina na području današnje Velike Britanije, u periodu kada su životinje na kopnu još uvek bile relativno male, pokazuje novo naučno istraživanje.
Praistorijsko stvorenje, nazvano Praearcturus gigas, prema procenama naučnika dostigalo je dužinu od oko jednog metra, dok su njegova snažna klešta bila dugačka približno 16 centimetara.
Prema saopštenju Univerziteta u Mančesteru, ova škorpija je verovatno bila zastrašujući predator koji je lovio na poplavljenim ravnicama tokom ranog devona. U to vreme život na kopnu još je bio u ranoj fazi razvoja i uglavnom su ga činili mali zglavkari.
Zglavkari danas predstavljaju najraznovrsniju grupu životinja na Zemlji, a u njih spadaju insekti, rakovi, škorpije i pauci.
Otkriće da je tako velika škorpija živela pre 415 miliona godina, mnogo pre pojave složenih kopnenih ekosistema i šuma, pruža nove uvide u evolucionu istoriju gigantizma kod zglavkara.
„Potvrda da je ova životinja zaista škorpija suštinski menja naše razumevanje toga kako i kada su ova stvorenja dostigla tako izuzetne dimenzije“, izjavio je Ričard Hauard, prvi autor studije i kustos fosilnih zglavkara u Prirodnjačkom muzeju u Londonu.
Više od jednog veka naučne nedoumice
Ostaci vrste Praearcturus gigas, koji su do sada pronađeni na više lokacija u Engleskoj i Velsu, prvi put su opisani još sedamdesetih godina 19. veka. Međutim, naučnici su decenijama raspravljali o tome kojoj životinji ti fosili zapravo pripadaju.
„Praearcturus je više od jednog veka zbunjivao nas paleontologe“, rekao je koautor studije Rasel Garvud, paleontolog sa Univerziteta u Mančesteru.
Jedan od fosila nekadašnjeg predatora
Istraživači su u početku smatrali da ostaci pripadaju velikom raku. Osamdesetih godina prošlog veka pojavila se hipoteza da je reč o škorpiji, ali je ta ideja kasnije dovedena u pitanje zbog nepotpunosti fosila i nedostatka karakterističnog škorpijskog repa.
U najnovijoj studiji, objavljenoj 2. juna u naučnom časopisu Palaeontology, autori su ponovo analizirali ključne primerke koji se čuvaju u Prirodnjačkom muzeju u Londonu, koristeći savremene tehnike snimanja i analize.
Pored toga, uporedili su ih sa drugim fosilnim materijalom i nedavno opisanim praistorijskim životinjama koje su sa većom sigurnošću identifikovane kao škorpije. Analiza je pokazala da je P. gigas zaista najverovatnije bio škorpija. Istraživači su istoj vrsti pripisali i nekoliko drugih fosilnih primeraka pronađenih u istoj geološkoj formaciji.
Naučnici su takođe zaključili da je ova životinja možda bar deo života provodila u vodama. Na tu mogućnost ukazuje prisustvo rožnatih struktura poznatih kao epimere na pojedinim fosilima. Slične strukture kod današnjih rakova i jastoga služe za podršku i zaštitu tvrdog gornjeg oklopa.
