Usamljena katedrala usred vojvođanskih njiva: Posetili smo magično mesto u Srbiji staro 800 godina za koje malo ljudi zna
Usred beskrajne ravnice Banata, tamo gde se njive prostiru do horizonta i gde deluje da nema ni sela ni puta, iz zemlje izranja jedna od najneobičnijih građevina u Srbiji – katedrala Arača, nedaleko od Novog Bečeja.
Do ovog mesta se ne dolazi slučajno. I upravo to ga čini posebnim. Kada se sa lokalnog puta skrene ka poljima, pejzaž postaje sve prazniji, a onda se odjednom, gotovo nestvarno, pojave masivni zidovi od crvene opeke i kamena – ostaci nekada impozantne romaničke katedrale iz 13. veka.
Katedrala Arača danas je ruševina, ali i dalje dominira okolinom kao da čuva neki zaboravljeni svet. Njena silueta, sa preostalim zidovima, lukovima i jednom visokom kulom, deluje gotovo nadrealno u tišini ravnice. Iako je u prilično lošem stanju, građevina je i dalje dovoljno očuvana da pokaže svoju nekadašnju monumentalnost.
Prvi put se pominje u 13. veku kao benediktanski manastir, iako se tačna godina izgradnje ne zna. Njena istorija je burna – opljačkana je i teško oštećena 1280. godine, da bi bila obnovljena 1370. po nalogu kraljice Jelisavete Anžujske, kada je najverovatnije podignuta i kula koja i danas stoji. Kasnije prelazi u ruke despota Stefana Lazarevića, a potom i Đurađa Brankovića. Sudbinu joj konačno pečate Osmanlije koje je 1551. godine spaljuju, nakon čega više nikada nije obnovljena.
Iako deluje kao da je ostala sama u prostoru i vremenu, Arača je sve osim prazna. Oko nje su beskrajne njive kroz koje trče srne i srndaći, a povremeno se pojavi i zec. U visokoj kuli gnezde se ptice grabljivice, dok ispred katedrale stoje dva velika drvena krsta, kao tihi čuvari ovog mesta. Oko ruševina su razbacani ostaci kamenja i niskog žbunja – tragovi nekadašnjeg srednjovekovnog gradića koji je ovde postojao, a od kog danas nije ostalo ništa.
Arača je danas više od arheološkog lokaliteta. To je prizor koji briše granicu između prošlosti i sadašnjosti, mesto koje izgleda kao filmski set, ali postoji stvarno – u tišini banatske ravnice koja sve pamti, i ništa ne zaboravlja.
